Dzieci w drodze

Migracje i uchodźctwo to zjawiska, które w ostatnich czasach nasilają się z różnych powodów: trudności ekonomiczne, wojny, kryzys klimatyczny, brak dostępu do edukacji. Stajemy się nie tylko obserwatorami, ale i uczestnikami dokonujących się przemian. Dla dzieci i młodzież są to zdarzenia krytyczne. „Bycie w drodze”, niedogodności i przemoc z tym związana, niepewność jutra, rozłąka z rodzicami są czynnikami obciążającymi psychicznie. Z powodu stereotypów i uprzedzeń religijnych, etnicznych i ekonomicznych doświadczają przemocy i dyskryminacji w społeczeństwach przyjmujących. Kryzys migracyjny pozbawia je dostępu do edukacji i na ostatnim miejscu ją przywraca. Wydłużający się czas trwania takiej sytuacji i brak odpowiednich rozwiązań wykorzenia z dzieciństwa i jego przywilejów. 

Dzieci migrantów i uchodźców to „dzieci w drodze”, którym przysługują niezbywalne prawa do godności, szacunku, zapewnienia wszystkiego, co niezbędne do rozwoju.  Tak, jak dzieci i młodzież ze społeczeństw przyjmujących powinni mieć zapewnione równe szanse w dostępie do opieki, wsparcia, służby zdrowia i edukacji. Celem oddziaływań ma być dbanie o ich dobrostan psychiczny. Decydują o nim pozytywne myśli i emocje, poczucie własnej wartości oraz pewność siebie. Zapewniają go życzliwe relacje z innymi, łączność z rodzicami czy opiekunami oraz poczucie akceptacji i przynależności. 

Dzieci nie mają wykształconych mechanizmów radzenia sobie z krytycznymi wydarzeniami, ale jednocześnie są niezwykle elastyczne. Potrafią szybko dostosować się do nowego środowiska, przyswoić język i nawiązać nowe kontakty. W rekomendowanych działaniach międzynarodowych czy polskich organizacji wskazuje się, aby nauczyciele i pedagodzy zabiegali, na ile to tylko możliwe, aby dzieci i młodzież kontynuowały edukację, dostrzegały znaczenie wykształcenia dla życia osobistego i rodzimych społeczności w przyszłości. Pozytywna integracja włączająca związana jest z dbaniem o ich codzienne życie, uczenie rozwiązywania konfliktów, reagowania w sytuacjach trudnych oraz wyrażania siebie. Przed nadużyciami i przemocą skutecznie mogą się bronić, kiedy opanują np. różne formy samoobrony. 

Nieoceniona jest rola środowiska lokalnego w budowaniu sieci wsparcia społecznego dla dzieci migrantów i uchodźców oraz ich rodzin, atmosfery dialogu i solidarności społecznej oraz w stanowczym potępianiu przejawów ksenofobii i dyskryminacji.